آن‌چه از تاریخ نمی‌دانیم

«ساقيان ياقوت‌لب در ساغرها و جام‌هاي زرين و سيمين شراب دادند و خاتونان زيباروي با كلاه‌ها و گيسوبندهاي گوهرنشان، پيش تخت شهنشه به پاي ايستادند و غلامان لاله‌رخسار زانو زدند و شرايط دست‌بوس به جاي آوردند… پادشاه بفرمود تا گردون‌هاي بالش زر و سيم و انواع جامه‌هاي زربفت كه از كشورهاي ديگر گرفته بودند بياوردند و خاتونان و اميران را بر حسب مقدار و مرتبتي كه داشتند زر و مال بخشيد..
«تاریخ وصاف» یا «تجزیة الامصار و تزجیة الاعصار» یکی از قدیمی‌ترین منابع در دسترس پیرامون دوره‌ی ایلخانان است و به زبان فارسی توسط شرف‌الدین عبداللّه شیرازی در پنج جلد مدون شده است. او که از دیوانیان شیراز در عهد حکومت ایلخان مغول بود. در سال 699 قمری نگارش کتاب خود را آغاز کرد و در سال 712 قمری چهار بخش نخست این اثر را در سلطانیه به سلطان عصر تقدیم کرد و بخش پنجم کتاب را در سال 716 به پایان برد.
ادیب شرف‌الدین عبدالله بن فضل‌الله بن عبدالله وصاف شیرازی یا ﺷﻬﺎب‌اﻟﺪﯾﻦ / ﺷـﺮف‌اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ ﻋﺰاﻟـﺪﯾﻦ ﻓـﻀﻞاﷲ ﺷـﯿﺮازی، ﻣﻠﻘـﺐ ﺑـﻪ وﺻـﺎف اﻟﺤﻀﺮه و ﻣﺘﺨﻠﺺ ﺑﻪ ﺷﺮف و ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ وﺻﺎف، به سال 663 در شیراز متولد شد و در سال 728 چشم از جهان فرو بست. او از ادیبان، مورخان و شاعران قرن هفتم و هشتم هجری به حساب می‌آید. وصاف از ﺳﺎل 699 به‌قصد ﺗﺤﺮﯾﺮ ذﯾﻠﯽ ﺑﺮ ﺗﺎرﯾﺦ «ﺟﻬﺎﻧﮕﺸﺎی ﺟﻮﯾﻨﯽ» ﺷﺮوع ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮوف خود «ﺗﺠﺰﯾﻪ اﻻﻣﺼﺎر و ﺗﺠﺰﯾﻪ اﻻﻋﺼﺎر» (ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﺪن ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﮔﺬﺷﺖ روزﮔـﺎران) ﮐﺮد. این کتاب که در ﭘﻨﺞ ﺟﻠﺪ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺷﺪه است، ﺑﻪ «ﺗﺎرﯾﺦ وﺻﺎف» شهرت دارد. نویسنده‌ی این کتاب، ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻘﺎم ﺑﻠﻨﺪ ﺧﻮد در ﻧﺜﺮ ﻣﺘﮑﻠﻒ ﻣﺼﻨﻮع، در ﺷﻌﺮ ﻋﺮﺑـﯽ و ﻓﺎرﺳـﯽ ﻧﯿـﺰ دﺳـﺖ داﺷﺘﻪ است.
بایگانی اینترنتی 501(c)(3) که نسخه‌ی حاضر «تاریخ وصاف» را نیز در خود جای داده، در سال 1996 برای ایجاد یک کتابخانه‌ی اینترنتی، کار خود را آغاز کرده است. این پایگاه هدف‌های خود را زیر عنوان‌های ارایه‌ی دسترسی دایمی برای پژوهشگران، مورخان، دانشمندان، افراد معلول و عموم مردم به مجموعه‌های تاریخی  در فرمت دیجیتال، طبقه‌بندی کرده است.  در حال حاضر، بایگانی اینترنتی آن، شامل متن، صدا، تصاویر متحرک و نرم‌افزار و همچنین صفحات وب است و این امکان را فراهم کرده است تا افراد نابینا و معلول، برای خواندن تطبیقی ​​و دسترسی به اطلاعات از راهکارهای تخصصی و مدرن بهره ببرند.
در صفحه‌ی مربوط به تاریخ وصاف، علاوه بر امکان دسترسی به نسخه‌ی موجود با روش‌های گوناگون، داده‌های ارزنده‌ای در مورد کتاب و آن‌چه ممکن است مخاطب پیرامون آن لازم داشته باشد آمده است. نسخه‌ی موجود در این کتابخانه‌، از نسخه‌ی کتابخانه‌ی تورنتو بهره‌برداری شده است.
تاريخ وصاف دانسته‌هاي تاريخي ما را در مورد وقايع زمان اتابكان فارس، كرمانشاه و حكام جزاير خليج فارس و ملوك شبانكاره می‌افزايد و در اين مورد، این موضوع، از آن‌جهت ارزشمند است که پیرامون سلسله‌های محلی آن دوران، اطلاعات اندكي وجود دارد و بازتاب احوال اين خرده‌قدرت‌هاي ايراني‌تبار، مي‌تواند نظرگاه بهتر و معتبرتری از تاریخ آن دوران را پیش روی قرار دهد.
در مقاله‌ای با نام «تاریخ وصاف و دو الگوی پیشنهادی برای چاپ آن» به قلم حمیدرضا دالوند، به نکته‌ی ارزشمندی پیرامون این کتاب اشاره شده است. دالوند در مقاله‌ی خود چنین می‌آورد که: «تاریخ‌نگاری وصاف، وقایع‌نگاری نیست، بلکه او هستی را در کلیتی به‌هم‌بافته و مستند به فلسفه‏ای خاص، تعبیر و تفسیر کرده است. از نگاه او تاریخ، مجموعه‏ای است از اندوخته‏ها و تجربه‏های بشری.» دالوند معتقد است که «از آن‌جا که وصاف الحضره در تالیف تاریخ وصاف از علوم متعددی بهره برده است، لذا به نظر نویسنده‌ی مقاله، در تصحیح انتقادی آن باید افراد مختلف با تخصص‌های متعدد، اشتراک داشته باشند.»
درهرصورت، حتا اگر تاریخ وصاف را چون حمیدرضا دالوند هم نبینیم، واقعیت این است که کتاب‌هایی که از قرن‌های پیشین برای ما به یادگار مانده‌اند، خود سویه‌های گونه‌گونی را دریافت می‌کنند که باید از زاویه‌های متفاوت مورد تحلیل و پژوهش قرار بگیرند. برای نمونه، پیگیری روند رفتار زبانی و حرکت زبان تا زمان حاضر، می‌تواند به پژوهشگران این ساحت یاری فراوان برساند و یا دقت در شیوه‌های نگارشی هر عصر به‌منظور بهره‌گیری از ظرفیت‌های زبان فارسی برای شاعران و نویسندگان دارای اهمیت است چراکه پشتوانه‌ی ارزشمند زبان فارسی، ایشان را با چشم‌انداز گسترده‌ای از امکان‌ها رویارو می‌سازد.
بایگانی اینترنتی 501(c)(3)
تاریخ وصاف

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.