صاحبخانه شمایید / بخش دوم

شاید برای عده‌ای در حوزه‌ی کتاب، آن‌طور که انتظار می‌رود، کتاب و ماهیت آن یکی از اساسی‌ترین دغدغه‌های ایشان برای ورود به بستر این فعالیت باشد. در این حوزه کسان دیگری هم هستند که با دغدغه‌های گوناگون دیگری به این سو کشیده یا کشانیده می‌شوند. برای ورود این افراد به حوزه‌ی کتاب می‌توان دلایل زیادی را یافت. این دلایل می‌توانند گستره‌ی وسیعی را دربر گیرند. می‌توان این فهرست را با دلیل‌ها و دغدغه‌های ساده آغاز کرد، به دلیل‌های موازی رسید و درنهایت اگر دقیق‌تر شویم، دلیل‌هایی را خواهیم یافت که شاید بتوانند ریشه‌ی بسیاری از مسایل را بنمایانند. بنا بر هر دلیلی و در هر رسته‌ای که تصور کنید، چه آن‌هایی که دغدغه‌ی کتاب دارند و چه آن‌هایی که دغدغه‌های پسند و ناپسند دیگری را پیش روی نهاده‌اند، در این میان، افرادی را می‌توان سراغ گرفت که کم یا زیاد اخلاق حرفه‌ای و حتا اخلاق انسانی را زیر پا می‌گذارند. بگذارید دقیق شویم و کلمه‌ها را بدون ملاحظه به کار بریم چراکه اگر همین امروز به این مهم همت نگماریم، فردایی می‌رسد که کار، بیش از آن‌چیزی که به دیده می‌آید، از کار گذشته است.
همان‌طور که در بخش نخست هم به این موضوع اشاره شد، رفتارهای غیر حرفه‌ای در حوزه‌ی نشر و پخش الکترونیک اگرچه گاهی به دلایل کیفیت این حوزه، منحصر به این حوزه می‌مانند ولی در مجموع نوظهور و بی‌سابقه هم نیستند. همان‌طور که در فضاهای دیگر ِمربوط به حوزه‌ی کتاب، زیر پا گذاشتن اخلاق حرفه‌ای این حوزه رفتار معمولی شده است و البته هر فرد یا گروهی آن‌ها را بنا بر رویکرد خود به کار می‌گیرد، این رفتارها به حوزه‌ی نشر و پخش سایبری هم کشانیده شده است. اهمیت کارشکنی و نادیده گرفتن اخلاق حرفه‌ای در فضای مجازی، از آن‌جهت ضرورت توجه دو چندانی را می‌طلبد که این حوزه هنوز در ایران چه به لحاظ حقوقی و چه به لحاظ اعتباری، دارای جایگاه درخوری نیست و مطمئنن نمی‌توان بنابر در نظر گرفتن سویه‌های ویژه‌ای از سودجویی یا سوداگری، همان‌طور که در حوزه‌ی نشر رسمی عده‌ای را به خود مشغول کرده است، به آن نزدیک شد مگر سویه‌های ثانویه‌ای در میان باشد که از قضا ریشه‌ای‌تر و دارای اهمیت بیشتری هستند. فضای مجازی به‌واسطه‌ی امکان‌های بالقوه‌ای که دارد و همچنین به‌دلیل عدم رسمیت آن در ایران، می‌تواند محل سوءاستفاده و کارشکنی‌های محتمل و غیر محتمل زیادی باشد. حال امکان سوءاستفاده‌ی همیشگی در حوزه‌ی اندیشه را به‌واسطه‌ی بسته بودن فضای زیست و تبادل آن نیز بر مورد نخست بیفزایید، مساله‌ی فرهنگی ما هم مزید بر علت می‌شود و از سوی دیگر، خود حضور مجازی و افزون بر آن، حضورهای مجازی مستعار و موازی را هم در نظر آورید و سپس به آن دسترسی‌های ناهمگون به فضای نت به‌واسطه‌ی محدودیت دسترسی در درون مرزهای ایران را هم اضافه کنید. باز هم می‌توان مواردی را بر این فهرست افزود ولی مساله‌ی حاضر طرح فهرستی از موارد محتمل به‌جهت شیوع بی‌قانونی و بی‌نظمی در حوزه‌ی نشر الکترونیک نیست بلکه سخن بر سر این است که به‌راستی چه کسانی از این آشفتگی سود می‌برند. بهتر است خوشبینی را کنار بگذاریم تا بتوانیم واقعیت خطیر موجود را بهتر درک کنیم.
از سوی دیگر باید روزی به این نتیجه‌ی مهم دست یافت که ضرورت دارد تا دیر یا زود امید و انتظار را از جانب نهادهای قدرت برای نظارت برگردانیم و مسئولیت و وظیفه‌ی به‌تعویق‌افتاده‌ی خود را نسبت به خود و نسبت به دیگری بپذیریم. آن‌گاه است که شاید یکی از حلقه‌های گم‌شده‌ی طرح این مساله را پیدا کرده باشیم. این نکته به‌قدری جدی است که می‌تواند رویکرد فرهنگی یک نسل را نسبت به محتوای اخلاقی مورد استفاده‌اش دگرگون کند. طرح این دیدگاه همراه با خوش‌بینی یا امیدواری کاذب نیست. دلیلش را می‌توان در تغییرهای اندک ولی کارسازی ردیابی کرد که توانسته‌اند تاثیرهای چاره‌گری بر امور بگذارند.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.