صاحبخانه شمایید / بخش نخست

باقر کتابدار یکی از افرادی است که سال‌هاست در حوزه‌ی معرفی و پخش کتاب‌های الکترونیک فعال است. او در تلاش است تا فارغ از سلیقه‌ی شخصی خود کتاب‌هایی را در اختیار دوستداران کتاب قرار دهد که کم‌تر به آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنند یا کتاب‌هایی را معرفی کند که فرصت پخش و خوانش محدودتری دارند. در این میان هستند کسانی که بیش از دغدغه‌ی کتاب و کتاب‌خوانی و گسترش حوزه‌ی نشر در فضای اینترنت، به فکر نام و آوازه‌ی خود هستند. ایشان فارغ از این‌که فضای مجازی را فرصت مناسبی برای فعالیت سالم در حوزه‌ی نشر بدانند و از این فضای آزاد برای رهایی از بند سانسور حکومتی استفاده کنند، متصور هستند که این صحنه هم نیازمند تصاحب بی‌چون و چرای آن‌هاست. این افراد حتا به خود زحمت فعالیت در این زمینه را هم نمی‌دهند و فعالیت‌هایی را دنبال می‌کنند که اغلب از ایشان در حوزه‌ی غیر مجازی هم دیده شده است و یا انتظار می‌رود. قضیه صرفن به بازنشر یا پخش و توزیع چند کتاب مربوط نمی‌شود بلکه بسیار دیده شده است که این افراد سودجو بنا بر هر دلیل شخصی یا محفلی، با حذف لگو و مشخصات کتاب‌ها مدعی نشر آن‌ها شده‌اند. اگر امکان کتاب‌های الکترونیک پدیده‌ای تازه است ولی واقعیت این است که زیر پا گذاشتن قوانین کپی‌رایت به هر دلیلی موضوع تازه‌ای نیست. حوزه‌ی اینترنت و نشر کتاب در آن، صرفن مجالی برای تنفس در دنیای بدون سانسور و آزاد نیست حتا کشورهایی که از آزادی نشر نیز برخوردار هستند در این حوزه پیشگام‌اند چراکه این حوزه‌ فارغ از تمام مسایل، گونه‌ی دیگری از کتاب‌بودگی را پیش رو می‌نشاند و تاسف‌بار این‌که این محیط هم به دلایلی از خط و مشی اخلاقی نشر خارج شده است.
فضای بسته‌ی ایران چه در حوزه‌ی اندیشه و چه در حوزه‌ی تبادل آن، همواره مستعد سوءاستفاده‌ی کسانی است که راه‌های دور زدن را خوب بلدند و به‌خوبی آموخته‌اند که در هر فضایی منفعت خود را تعمین کنند. فضای آشفته‌ی داخلی، سختگیری‌های وزارت ارشاد، خانه‌نشینی و خاموشی گروهی از نویسندگان و متفکران، جدی‌گرفته نشدن فضای مجازی به‌عنوان آوردگاهی برای بیان اندیشه توسط پاره‌ای از اهل قلم و خوانندگان کتاب، کمبود کار منسجم و تشکل‌های سازمان‌یافته در این حوزه، نبود استانداردهای کیفی و کمی و هم‌چنین قوانین لازم و از دیگر سو، نبود نظارت بر حوزه‌ی نشر و پخش کتاب و بسیاری از موارد دیگر که گروهی از آن‌ها خاص شرایط رکود اجتماعی است، دست به دست هم داده‌اند تا گوشه‌ای از کار را کسانی بگیرند که دغدغه‌ای در حوزه‌ی کتاب ندارند. این‌که این افراد چرا به این حوزه ورود می‌کنند خود بحث دیگری است که آسیب‌شناسی ویژه‌ی خود را می‌طلبد. واقعیت این است که نادیده‌ گرفتن حق مولف و پس از آن حق ناشر، آن هم در فضای مجازی بیش از آن‌که یک معضل حقوقی باشد یک معضل فرهنگی است و باید ریشه‌یابی شود و اگر غیر از این باشد، این دریچه‌ی تنفس ِهرازگاهی را هم از دست خواهیم داد. پایگاه نشر و پخش الکترونیک برای هر ایرانی در هر نقطه‌ای از جهان، فقط یک پایگاه منحصر به پخش گونه‌ای از کتاب نیست بلکه ارزشمندی بالاتری دارد. این پایگاه برای هر یک از ما حکم شاه‌راهی را دارد که می‌تواند حیات رو به زوال زیست فرهنگی و اندیشگانی‌مان را بهبود بخشد چراکه این مسیر از قلب اندیشه‌ای می‌گذرد که تلاش برای بستن راهش بی‌وقفه و سازمان‌یافته بوده است و هنوز هم ادامه دارد. خارج از تمام این‌ها اگر قرار باشد در بخش کتاب و حوزه‌ی فرهنگی که خواستگاه اندیشه‌ورزی و تعقل است چنین رویکردهایی گسترش یابد دیگر نمی‌توان انتظاری از ساحت‌های دیگر داشت.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.