مخزن‌های بی‌پایان

امروزه شاید کتاب­های الکترونیکی هنوز با آن سرعتی که در آغاز راه انتظار می‌رفت، در میان اهالی کتاب، جاگیر نشده باشند و شاید برای جا افتادن این کتابخانه‌های صفر و یکی زمان زیادی نیاز باشد، ولی در هر صورت کتاب‌های الکترونیکی آرام‌آرام جایگاه خود را پیدا خواهند کرد و به‌طور حتم تسهیلاتی به­وجود خواهند آمد که می­توانند کتاب‌های الکترونیکی را در رقابت با کتاب‌های چاپی قرار دهند، اما در این میان مساله تنها مساله‌ی کتاب­های الکترونیکی نیست چراکه از سویی کتابخانه­های عظیمی با کتاب­های فراوان چاپی وجود دارد که علاوه بر دربر داشتن نقشی کلیدی در انتقال آگاهی و نمایاندن تاریخ تفکر، افراد زیادی را هم چه به لحاظ شغلی چه با مشغولیت‌های دیگر، به خود مشغول داشته‌اند. آیا با از بین رفتن شکل چاپی کتاب و به­وجود آمدن کتابخانه­های تمام الکترونیک، افراد مختلف در زمینه­ی کتابداری سنتی، جایگاه و شغل خود را از دست خواهند داد؟ آیا کتاب در شمایل کلاسیک خود آن‌قدر برای مخاطبش جذابیت دارد که جای خود را به نسخه‌های دیجیتال ندهد؟ آیا برای حضور یکی لزومی بر نبود دیگری هست؟ پرسش‌های زیادی در این زمینه مطرح است و ابهام‌ها راه را بر هر آینده‌نگری شفاف می‌بندند.
شاید بتوان گفت که از زمان تاسیس اولین کتابخانه‌ها در جهان، کتابدارها به‌خصوص کتابدارهای کتاب‌های مرجع، در مقام قهرمان کتابخانه، نقش ایفا کرده‌اند. زیرا به‌طور کلی، علت وجودی کتابخانه، همواره ارایه­ی اطلاعات به کاربران‌ بوده است و از گذشته تاکنون، خدمت اصلی کتابدار مرجع، فراهم‌ کردن اطلاعاتی است که کاربر به دنبال آن است. واقعیت این است که دنیای تکنولوژ­ی‌های جدید، ماهیت یک‌ تشکیلات اجتماعی را به شکل­های مختلف تغییر تعین می‌دهد و دگرگونی‌های زیادی را به آن وارد می‌کند. در آینده نظام‌های اطلاع‌رسانی با وجود دیجیتالی شدن، شکل جستجوی واقعیت، دیدگاه­ها و همچنین نقش افراد را عوض خواهند کرد. با جا افتادن کتابخانه‌های دیجیتالی، بسته به فرهنگ افراد در استفاده از تکنولوژی‌های جدید، به‌طور حتم نقش افراد هم تغییر خواهد کرد. به‌طور قطع با جاگیر شدن استفاده از این نوع کتاب­های الکترونیکی، سرعت و دقت و همچنین سرعت عمل در استفاده از رایانه، به توانایی­های افراد اضافه خواهد شد و افرادی در زمینه‌ی راهنمایی و مرجع بودن، موفق­تر خواهند شد که بتوانند خود را با این ویژگی­ها تطبیق دهند. از سوی دیگر، با رشد روزافزون کتاب‌های دیجیتال، ابزارهای متناسب در این حوزه هم به‌منظور کاربری بهینه‌تر، به بازار خواهند آمد.
اگر کتابخانه‌ها به مخزن خود بخشی را در حوزه‌ی دیجیتال بیفزایند، می­توان نقش و خدمات کتابدار مرجع را نیز در این‌ محیط­‌های جدید دیجیتالی تعیین کرد و از حضور این قشر باتجربه و آگاه در حوزه‌ی نوظهور و روبه‌رشد نیز بهره برد و با توجه به تجربه و کارایی ایشان، حضور میان‌جی‌گرانه‌ی آن‌ها ‌را به کار بست تا این حرکت پرشتاب نظم گیرد. این افراد با توجه به توانایی­های خود می­توانند به‌مثابه موتورهای جست‌وجویی عمل کنند که در انواع کاوش­ها به جست‌وجوگران یاری برسانند. آن­ها با تبیین قوانین راه­های آسان­تر و در دسترس­تر می­توانند خواننده را در استفاده­ی سریع‌تر از یک کتابخانه­ی دیجیتال، به مقصود خود برسانند و او را در درک بهتر یاری رسانند. درهرحال، ورود تکنولوژی جدید به معنی خروج بخش‌های پیشینی نیست و اگر بتوان در هر حال از هر دو بخش سود جست، نتیجه‌گیری بهتری حاصل می‌شود. شاید در آینده کتاب‌های دیجیتال را نه در پشت مانیتورهای خانگی بلکه با حضور در کتابخانه‌های عظیم و با استفاده از مخزن گسترده‌ی آن‌ها خواند.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.