آن‌چه از تاریخ نمی‌دانیم

«ساقيان ياقوت‌لب در ساغرها و جام‌هاي زرين و سيمين شراب دادند و خاتونان زيباروي با كلاه‌ها و گيسوبندهاي گوهرنشان، پيش تخت شهنشه به پاي ايستادند و غلامان لاله‌رخسار زانو زدند و شرايط دست‌بوس به جاي آوردند… پادشاه بفرمود تا گردون‌هاي بالش زر و سيم و انواع جامه‌هاي زربفت كه از كشورهاي ديگر گرفته بودند بياوردند و خاتونان و اميران را بر حسب مقدار و مرتبتي كه داشتند زر و مال بخشيد..
«تاریخ وصاف» یا «تجزیة الامصار و تزجیة الاعصار» یکی از قدیمی‌ترین منابع در دسترس پیرامون دوره‌ی ایلخانان است و به زبان فارسی توسط شرف‌الدین عبداللّه شیرازی در پنج جلد مدون شده است. او که از دیوانیان شیراز در عهد حکومت ایلخان مغول بود. در سال 699 قمری نگارش کتاب خود را آغاز کرد و در سال 712 قمری چهار بخش نخست این اثر را در سلطانیه به سلطان عصر تقدیم کرد و بخش پنجم کتاب را در سال 716 به پایان برد.
ادیب شرف‌الدین عبدالله بن فضل‌الله بن عبدالله وصاف شیرازی یا ﺷﻬﺎب‌اﻟﺪﯾﻦ / ﺷـﺮف‌اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪاﷲ ﺑـﻦ ﻋﺰاﻟـﺪﯾﻦ ﻓـﻀﻞاﷲ ﺷـﯿﺮازی، ﻣﻠﻘـﺐ ﺑـﻪ وﺻـﺎف اﻟﺤﻀﺮه و ﻣﺘﺨﻠﺺ ﺑﻪ ﺷﺮف و ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ وﺻﺎف، به سال 663 در شیراز متولد شد و در سال 728 چشم از جهان فرو بست. او از ادیبان، مورخان و شاعران قرن هفتم و هشتم هجری به حساب می‌آید. وصاف از ﺳﺎل 699 به‌قصد ﺗﺤﺮﯾﺮ ذﯾﻠﯽ ﺑﺮ ﺗﺎرﯾﺦ «ﺟﻬﺎﻧﮕﺸﺎی ﺟﻮﯾﻨﯽ» ﺷﺮوع ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮوف خود «ﺗﺠﺰﯾﻪ اﻻﻣﺼﺎر و ﺗﺠﺰﯾﻪ اﻻﻋﺼﺎر» (ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﺪن ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﮔﺬﺷﺖ روزﮔـﺎران) ﮐﺮد. این کتاب که در ﭘﻨﺞ ﺟﻠﺪ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺷﺪه است، ﺑﻪ «ﺗﺎرﯾﺦ وﺻﺎف» شهرت دارد. نویسنده‌ی این کتاب، ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻘﺎم ﺑﻠﻨﺪ ﺧﻮد در ﻧﺜﺮ ﻣﺘﮑﻠﻒ ﻣﺼﻨﻮع، در ﺷﻌﺮ ﻋﺮﺑـﯽ و ﻓﺎرﺳـﯽ ﻧﯿـﺰ دﺳـﺖ داﺷﺘﻪ است.
بایگانی اینترنتی 501(c)(3) که نسخه‌ی حاضر «تاریخ وصاف» را نیز در خود جای داده، در سال 1996 برای ایجاد یک کتابخانه‌ی اینترنتی، کار خود را آغاز کرده است. این پایگاه هدف‌های خود را زیر عنوان‌های ارایه‌ی دسترسی دایمی برای پژوهشگران، مورخان، دانشمندان، افراد معلول و عموم مردم به مجموعه‌های تاریخی  در فرمت دیجیتال، طبقه‌بندی کرده است.  در حال حاضر، بایگانی اینترنتی آن، شامل متن، صدا، تصاویر متحرک و نرم‌افزار و همچنین صفحات وب است و این امکان را فراهم کرده است تا افراد نابینا و معلول، برای خواندن تطبیقی ​​و دسترسی به اطلاعات از راهکارهای تخصصی و مدرن بهره ببرند.
در صفحه‌ی مربوط به تاریخ وصاف، علاوه بر امکان دسترسی به نسخه‌ی موجود با روش‌های گوناگون، داده‌های ارزنده‌ای در مورد کتاب و آن‌چه ممکن است مخاطب پیرامون آن لازم داشته باشد آمده است. نسخه‌ی موجود در این کتابخانه‌، از نسخه‌ی کتابخانه‌ی تورنتو بهره‌برداری شده است.
تاريخ وصاف دانسته‌هاي تاريخي ما را در مورد وقايع زمان اتابكان فارس، كرمانشاه و حكام جزاير خليج فارس و ملوك شبانكاره می‌افزايد و در اين مورد، این موضوع، از آن‌جهت ارزشمند است که پیرامون سلسله‌های محلی آن دوران، اطلاعات اندكي وجود دارد و بازتاب احوال اين خرده‌قدرت‌هاي ايراني‌تبار، مي‌تواند نظرگاه بهتر و معتبرتری از تاریخ آن دوران را پیش روی قرار دهد.
در مقاله‌ای با نام «تاریخ وصاف و دو الگوی پیشنهادی برای چاپ آن» به قلم حمیدرضا دالوند، به نکته‌ی ارزشمندی پیرامون این کتاب اشاره شده است. دالوند در مقاله‌ی خود چنین می‌آورد که: «تاریخ‌نگاری وصاف، وقایع‌نگاری نیست، بلکه او هستی را در کلیتی به‌هم‌بافته و مستند به فلسفه‏ای خاص، تعبیر و تفسیر کرده است. از نگاه او تاریخ، مجموعه‏ای است از اندوخته‏ها و تجربه‏های بشری.» دالوند معتقد است که «از آن‌جا که وصاف الحضره در تالیف تاریخ وصاف از علوم متعددی بهره برده است، لذا به نظر نویسنده‌ی مقاله، در تصحیح انتقادی آن باید افراد مختلف با تخصص‌های متعدد، اشتراک داشته باشند.»
درهرصورت، حتا اگر تاریخ وصاف را چون حمیدرضا دالوند هم نبینیم، واقعیت این است که کتاب‌هایی که از قرن‌های پیشین برای ما به یادگار مانده‌اند، خود سویه‌های گونه‌گونی را دریافت می‌کنند که باید از زاویه‌های متفاوت مورد تحلیل و پژوهش قرار بگیرند. برای نمونه، پیگیری روند رفتار زبانی و حرکت زبان تا زمان حاضر، می‌تواند به پژوهشگران این ساحت یاری فراوان برساند و یا دقت در شیوه‌های نگارشی هر عصر به‌منظور بهره‌گیری از ظرفیت‌های زبان فارسی برای شاعران و نویسندگان دارای اهمیت است چراکه پشتوانه‌ی ارزشمند زبان فارسی، ایشان را با چشم‌انداز گسترده‌ای از امکان‌ها رویارو می‌سازد.
بایگانی اینترنتی 501(c)(3)
تاریخ وصاف

دریابیدن نایاب‌ها

«با عرض ادب خدمت شما بازدیدکننده‌ی گرامی
کارا کتاب اولین فروشگاه و تنها سایت تخصصی خرید و فروش کتب قدیمی و نایاب و نشریات قبل از سال 57 می‌باشد. این سایت با مجموعه‌ای بی‌نظیر از کتب خطی، اسناد قاجاری، عکس‌های قدیمی، چاپ سنگی و 10000 شماره‌ی مجله و 5000 عنوان کتاب نایاب در خدمت‌گذاری برای پژوهشگران و محققین. دانشجویان و اساتید و دوستداران کتاب می‌کوشد. در این راستا، به‌ کمک، معرفی، نقد و پیشنهادهای شما بزرگان نیازمندیم. آرشیو کارا کتاب شامل مجموعه‌ای از کتب نایاب نویسندگان بزرگ جهان، کتب نفیس و ارزنده‌ی چاپ‌نشده و مجلات قدیمی است. لازم به ذکر چند مساله هستیم که این سایت صرفن از کتبی استفاده می‌کند که سندیت و اعتبار تاریخی داشته و مطابق ادب، اخلاق و آن‌چه که در راستای اعتلای فرهنگ، دانش و فکر درست است.»
متنی که در پیش از آن سخن رفت، در قسمت «درباره‌ی ما و طرح کار» پایگاه اینترنتی کارا کتاب آمده بود که در ادامه هم توضیحاتی پیرامون نحوه‌ی کار و خدمات خود داده است. موجودی کتاب‌های این سایت در حدود پنج‌هزار جلد کتاب است و این مجموعه‌ی کتاب‌های نایاب، شامل کتاب‌های ممنوعه و یا کتاب‌های خارج از دایره‌ی مرسوم ارشاد اسلامی نمی‌شود با این وجود، این پایگاه در خود مجموعه‌ی قابل توجهی از کتاب‌های قدیمی و نایاب، مجله‌های قدیمی، عکس‌ها، کتاب‌های نفیس، نسخه‌های خطی و چاپ سنگی و همچنین صفحه‌های گرام را دربر می‌گیرد و از سوی دیگر، با خرید کتابخانه یا بخشی از کتاب‌های قدیمی شما که با مقررات وب‌سایت سازگار است، شما را به‌طور رایگان، در جمعه‌بازار شرکت می‌دهد.
راه‌های دستیابی به محصولات مورد نظر و ارتباط با این سایت، متعدد است که در قسمت «تماس با ما» آمده است. شما می‌توانید با کارا کتاب از طریق آدرس پستی، پست الکترونیکی، تلفن ثابت و تلفن همراه ارتباط بگیرید و یا اگر مایل باشید، با عضویت در وب‌سایت این مجموعه، آگاهی بیشتری در این زمینه کسب کنید و از خدمات دیگر این پایگاه نیز بهره‌مند شوید.شاید پایگاه‌هایی چون کارا کتاب طبق آن‌چه خود مدعی می‌شوند، تمامی بازار کتاب‌های نایاب را پوشش ندهند و به مرزها و حدود خود پایبند باشند و طبق آن‌ها به ارایه‌ی خدمات بپردازند، ولی پایگاه‌هایی از این دست می‌توانند دسترسی آسان‌تری را برای رسیدن به کتاب‌هایی که می‌خواهیم ولی به دلایل متفاوتی در بازار نیستند فراهم آورند. دلایل متعددی، دسترسی فرد را به کتاب مورد نظرش دچار مشکل می‌کند که پایگاه‌هایی چون کارا کتاب تعدادی از این موانع را رفع می‌کنند و فاصله‌ی بین کتاب و اهل کتاب را کمتر کرده و دسترسی را آسان‌تر می‌کنند.

با کتابخانه‌ی دولت‌آبادی، این‌بار در فضای مجازی

صدیقه دولت‌آبادی متولد 1255، از زنان برابری‌خواه و فعال در جنبش زنان ایران بوده است كه هم‌زمان با دوران مشروطه نهادهای ماندگاری را برای زنان ایرانی به جا گذاشت. وی در طول هشتادوپنج سال زندگی پربارش، نخستین مدرسه‌ی دخترانه در اصفهان، نخستین نشریه و نخستین كتابخانه برای زنان را تاسیس كرد.
کتابخانه‌ی دیجیتال صدیقه دولت‌آبادی با هدف جمع‌آوری مجموعه‌ی کتاب‌های حوزه‌ی زنان، هم‌زمان با هشتم مارس ۱۳۹۰ و روز جهانی زن، کار خود را آغاز کرد. کتابخانه‌ی تحت وب صدیقه دولت‌آبادی، برای علاقه‌مندان حوزه‌ی حقوق زنان و تاریخچه‌ی جنبش‌های زنان، مجالی را فراهم می‌آورد تا بدون محدودیت‌های مکانی به آثار ارزشمندی در این زمینه دسترسی پیدا کنند. این کتابخانه که پیش از این در سال 1383 به‌همت «مرکز فرهنگی زنان» تاسیس شد، سنگ بنایش در مراسم هشتم مارس 1381 گذاشته شد و سرانجام کتابخانه در زمستان 1383 با امکانات محدود و تلاش فراوان آغاز به کار کرد، ولی متاسفانه در اردیبهشت‌ماه 1390 با پلمپ شدن این مرکز فرهنگی، فعالیت آن نیز پایان یافت.
کتابخانه‌ی صدیقه دولت‌آبادی صرفن محلی برای جمع‌آوری کتاب‌های مربوط به حوزه‌ی زنان نبود، بلکه مجالی را فراهم می‌آورد تا زنان و مردان برابری‌خواه گرد هم آیند و برنامه‌های حاشیه‌ای دیگری را نیز مدیریت کنند که از آن جمله می‌توان به جایزه‌ی سالیانه‌ای با نام صدیقه دولت‌آبادی اشاره کرد. این جایزه هر ساله به بهترین اثر پژوهشی در حوزه‌ی زنان اختصاص داده می‌شد. در این کتابخانه به‌جز کتاب‌هایی در حوزه‌ی ادبیات و مطالعات زنان، مجموعه‌ی ارزشمندی از مجله‌ها، مقاله‌ها و مواد سمعی و بصری در این زمینه موجود بود که علاوه بر زبان فارسی، به زبان‌های دیگری مانند انگلیسی، عربی، فرانسه و آلمانی جمع‌آوری شده بودند.
پس از ناامیدی از گشایش مجدد کتابخانه، هیات امنا تصمیم به گشایش آن، این‌بار در فضای مجازی گرفت. تلاش‌گران این حوزه، یکی از ضعف‌ها و محدودیت‌های کتابخانه‌ی مجازی را عدم دسترسی به بخش عظیمی از منابع چاپی دانسته‌اند. شاید بتوان با همین نگاه، این مساله را یکی از نقاط قوت دانست، چراکه اگرچه دسترسی به تعدادی از منابع محدود می‌شود، ولی از سویی می‌توان با تحت وب کردن منابع چاپی به گسترش آن‌ها یاری رسانید و از سوی دیگر، منابعی را به کتابخانه افزود که صرفن در دنیای مجازی امکان دسترسی به آن‌ها وجود دارد.

درهرحال، حضور کتابخانه‌هایی از این دست، با پشتوانه‌ی تجربه و دانش مثال‌زدنی دست‌اندرکاران آن‌ها می‌تواند فضای مجازی را به محلی غنی‌تر برای هر علاقه‌مندی در هر گوشه‌ی دنیا تبدیل کند.

کتابخانه ی دولت شاهی